Deze website is buiten gebruik vanwege samengaan met MindConsult. Je vind het aanbod en alle actuele informatie op www.mindconsult.nu.

De Zelfvervullende Voorspelling

In een column van Olaf Tempelman ‘Ware rijkdom is de rijkdom van de ziel’ citeert hij de profeet Mohammed:

'Als je niet leeft zoals je gelooft, zal je beginnen te geloven zoals je leeft.' Hij voert deze uitspraak op om aan te tonen dat de Islam ook zweverig kan zijn. Ze is echter helemaal niet zweverig maar juist de verwoording van een belangrijk observeerbaar fenomeen in onszelf. Om dit te onderzoeken kijken we eerst naar de delen van de stelling en dan naar het geheel, volgens een oud gebruik uit de gestalt-psychologie (het geheel is meer dan de som der delen).

Als je niet leeft zoals je gelooft
Deel een stelt: ‘Als je niet leeft zoals je gelooft.’ Leven zoals je gelooft kunnen we uitleggen als overeenkomst tussen geloof en gedrag. We gedragen ons volgens wat we geloven en wat we geloven is te zien aan ons gedrag, ze zijn een en hetzelfde (ja, kom daar nog maar eens om tegenwoordig, maar dat is niet de strekking van mijn punt)

Zal je beginnen te geloven zoals je leeft
Deel twee stelt vervolgens: ‘zal je beginnen te geloven zoals je leeft.’ Geloven zoals je leeft kunnen we uitleggen als een geloof dat gebaseerd is op je gedrag, er is geen omvattend of bewust gekozen perspectief op het eigen gedrag. Het eerste stelt dat je met je geloof je gedrag kan sturen en het tweede dat als je dat achterwege laat (om welke goede reden dan ook) je gedrag je geloof zal voeden.

Zelfvervullende voorspelling
Het geheel samen ‘Als je niet leeft zoals je gelooft, zal je beginnen te geloven zoals je leeft’ is niets anders dan wat wij kennen als de vicieuze cirkel van de zelfvervullende voorspelling (self-fulfilling prophecy). Deze cirkel is een aan de werking van onze geest inherent fenomeen. Het geeft ons de mogelijkheid invloed op onze ervaringen uit te oefenen.

Immers, als ik iets geloof, zoals mijn zelfbeeld – ja, dat is ook een geloof en geen objectief feit - dan weten we uit de psychologie dat ik zaken die mijn zelfbeeld bevestigen veel eerder en vaker waarneem dan die er strijdig mee lijken te zijn. Geldt voor zowel positief als negatief! Het goede nieuws is - zeker als het negatieve de overhand heeft - dat je geloof te veranderen is, terwijl feiten blijven zoals ze zijn.

Maakbare werkelijkheid
Anders gezegd, we gaan zien wat we geloven. Daarom is geloven, of dat nu seculier, religieus of spiritueel is, een functie van onze geest waarmee we de werkelijkheid interpreteren en zodoende als het ware ‘maken.’ Ik wil deze uitspraak van Mohammed zo uitleggen: als je je geest niet traint en de baas bent, zodat je gelooft wat je wilt of wenselijk vind, dan zal je geloof bestaan uit wat je leeft, uit wat je jezelf ziet doen. En dat kan wel eens eh .. tegenvallen, zoals we uit ervaring weten.

Aanleiding is geen oorzaak
Je kunt dan ook beter werken aan het zelf bewust bepalen wie je wilt zijn en hoe je wilt leven (waar dienen psychologische- en religieuze oefeningen anders voor?) dan achter de zogenaamde feiten van je ervaringen aan te lopen. Omstandigheden zijn wel een aanleiding, maar niet de oorzaak van onze ervaringen – dat is ons onderliggende geloof over onszelf en onze werkelijkheid.