Deze website sluit op 15 juni. Relevante inhoud verhuist naar www.mindconsult.nu.

Mindfulness en Meditatie: De Essentie in 13 Punten

Kernpunten van theorie en praktijk

Het ontwikkelen van ons natuurlijke gewaarzijn tot het instrument van gerichte aandacht (mindfulness) vraagt het trainen van de geest. Dit vergt inzicht en helderheid zowel in de theorie van de geest als het trainen van de geest in de praktijk. Deze 13 kernpunten omvatten de essentie.

* Gerichte aandacht of aandachtigheid is een adequate vertaling van mindfulness. In dit overzicht gebruik ik ze door elkaar.


1. Gewaarzijn en gerichte aandacht

Gewaarzijn (awareness) is de achtergrond ‘radar’ van bewustzijn die constant de innerlijke en uiterlijke omgeving controleert. Je kunt je gewaar zijn van aspecten zonder dat ze op de voorgrond komen.

Aandacht (mindfulness) is het proces van het bewust focussen van gewaarzijn, wat een verhoogd gewaarzijn van een beperkt gebied van ervaring brengt.

Eigenlijk zijn gewaarzijn en aandacht zodanig ineengestrengeld dat aandacht constant figuren uit de grond van gewaarzijn trekt. Dit is een mengeling van zelf-regulatie (actuele behoefte organiseert onze perceptie) en gewoonte van aandacht (gewoonte van organisatie)


2. Aspecten van mindfulness

(1) Gewaarzijn (2) van Actuele Ervaring (3) met Acceptatie

Deze aspecten zijn onlosmakelijk verbonden in de ervaring van mindfulness. De aanwezigheid van één aspect betekent niet automatisch de aanwezigheid van de andere twee.

Ze zijn alle drie nodig voor een moment van volledige aandacht. De acceptatie van wat er dan ook is, is van wezenlijk belang.


3. Mindfulness in de praktijk

Mindfulness is een vaardigheid die ons in staat stelt minder reactief te zijn op wat er gebeurt in het moment en dus minder te lijden – we zijn meer vrij.
Aandachtig  zijn is ‘wakker zijn’ en herkennen wat er in het moment gebeurd.

Als we mindful zijn dan:
- is onze aandacht niet in het verleden of de toekomst
- oordelen we niet noch wijzen af we wat er is – we zijn aanwezig
- besteden we aandacht aan dat wat significant is in het huidige moment
- genereren we energie, tegenwoordigheid van geest en vreugde.

Het goede nieuws is dat iedereen het kan leren, uiteraard afhankelijk van de bereidheid tot oefening.

 

4. Het mindfulness continuum (1)

Dagelijkse mindfulness
Ons losmakend van onze activiteiten vragen we ons af: “ Wat voel ik nu? Wat doe ik nu? Wat trekt het meeste aandacht? Dit is ook hoe mindfulness doorgaans gebruikt wordt in coaching en therapie. In de gestaltbenadering breiden we dit expliciet uit met de wisselwerking in de relatie met de ander en omgeving.

Meditatieve mindfulness
Hier wordt de geest als een lens die ook subtiele mentale activiteit kan waarnemen. Dit niveau vergt duidelijk een grote toewijding en discipline van de beoefenaar.
Het actuele moment van wakker zijn is voor beiden hetzelfde – de ervaring is voor ervaren meditatoren simpelweg meer continue.


5. Het mindfulness continuum (2)

Dagelijkse aandachtigheid geeft ons inzicht in ons psychologisch functioneren en het vaardiger kunnen antwoorden op nieuwe situaties (respons-ability).

Meditatieve aandachtigheid geeft ons inzicht in de natuur van de geest (puur gewaarzijn) en de oorzaken van ons lijden – gehechtheid en afkeer (Boeddhisme).


6. Kenmerken van mindful momenten (1)

Non-conceptueel.
Mindfulness is gewaarzijn zonder ons te verliezen in onze gedachtenprocessen.

Hier-en-nu
Mindfulness is altijd in het huidige moment. Gedachten over onze ervaring zijn nooit
in het huidige moment.

Zonder oordeel
Gewaarzijn kan niet vrijelijk optreden wanneer we willen dat onze ervaring anders is dan ze is. Parodoxaal kan dus ook het wel oordelen over wat er is, weer overstegen worden door dat niet te (ver)oordelen!

Intentioneel
Mindfulness omvat altijd een intentie om aandacht ergens op te richten. Aandacht terugbrengen naar het huidige moment geeft aandachtigheid continuiteit in de tijd.


7. Kenmerken van mindful momenten (2)

Partciperende observatie
   Mindfulness is geen afstandelijk observeren, het is juist het meer intiem ervaren van lichaam en geest.

Nonverbaal
De ervaring van mindfulness kan niet in woorden gevat worden omdat gewaarzijn optreedt voordat er  woorden opkomen in de geest

Onderzoekend
Gerichte aandacht onderzoekt altijd subtielere niveau’s van perceptie.

Bevrijdend
Ieder moment van aandachtig aanwezig zijn brengt vrijheid van geconditioneerd lijden veroorzaakt door ongerichte aandacht..


8. Kenmerken van mindful momenten (3)

De bovenstaande kenmerken treden gelijktijdig op in ieder moment van aandachtigheid..

Het beoefenen van mindfulness is een bewuste poging om gewaarzijn meer frequent te richten op het hier en nu.

Mindfulness op zich is niet bijzonder; de continuiteit van aandacht is echter vrij zeldzaam.


9. Mindless momenten (1)

Doorgaans zitten we gevangen in afleidende gedachten of in meningen over wat er gaande is in het moment – dat is mindlessness of afwezigheid van aandacht.

Voorbeelden van mindlessness (Brown & Ryan, 2003):
• Activiteiten haastig afhandelen zonder er met onze aandacht bij te zijn;
• Het breken of morsen van dingen door zorgeloosheid, onaandachtigheid of denken aan iets anders;
• Het niet waarnemen van (subtiele) gevoelens van ongemak of fysieke spanning, opwinding of angst;
• Iemands naam vergeten onmiddelijk nadat we hem hoorde.


10. Mindless momenten (2)

Preoccupatie met het verleden of de toekomst;

• Ieder moment dat we afgeleid zijn van wat we dan ook aan het doen zijn - eten, luisteren, vrijen, reflecteren, auto rijden, mediteren, werken et cetera.

De essentie van meditatie is het beoefenen van het niet-afgeleid zijn in sensaties, gedachten, verhalen, hoop en angst.


11. Mindfulness beoefening als noodzakelijke voorwaarde

Mindfulness is een natuurlijk optredend fenomeen in het dagelijks leven - net als mindlessness trouwens - het treedt bij iederen spontaan op maar vraagt regelmatige beoefening om onderhouden en getraind te worden.

Hoewel we allemaal af en toe wakker zijn voor onze huidige ervaring, vallen we doorgaans snel weer terug in ons normale onsamenhangende denken.

Zelfs wanneer we ons bijzonder attent weten zijn we slechts bij tussenpozen aandachtig (mindful). Continue gewaarzijn vraagt toewijding en hard werken.


12. Mindfulness en Meditatie

"Mindfulness kan er zijn zonder meditatie, meditatie kan er niet zijn zonder mindfulness
Meditatie is in het boeddhistische onderricht de geest 'thuisbrengen naar zijn eigen natuur." (Sogyal Rinpoche)

Dit wordt bereikt door de beoefening van tegenwoordigheid van geest, het 'zijn zonder afleiding'.

Door deze gerichte aandacht krijgen we besef van de doorlopende afleidingen - zoals hoop en angst - die ons verhinderen hier en nu te zijn in de ruimte van natuurlijke eenvoud.

Meditatie is dus een manier voor het herkennen van de natuurlijke vrede van onze geest, die er altijd al was en het stabiliseren van gelijkmoedigheid door de onthechting van heftige emoties en cyclische gedachtengangen.


13. Kern instructie meditatie

Zorg ervoor je geest niet te belasten of hem iets op te dringen.
Wanneer je mediteert, probeer dan niet krampachtig je geest te beheersen of vredig te worden.

Wees niet overdreven plechtig, alsof je deelneemt aan een bijzonder ritueel, laat zelfs het idee dat je mediteert los.

Laat je lichaam zoals het is, laat je adem zoals hij is.
Denk aan jezelf als de ruimte die het hele universum omvat.


(Sogyal Rinpoche)

 

* Voor trainingen in mindfulness en meditatie kijk hier