Je leven verlichten is je bevrijden van emotionele reactiviteit,
uit de stroom van je gedachten en kunnen rusten in Aandacht.
 

De Vier Fasen van het Spirituele Pad


In mijn werk valt me regelmatig op dat mensen zich wel graag willen ontwikkelen - of ergens van af willen - maar weinig zicht hebben op de weg die ze zullen gaan. Ik doel hier op de ontwikkeling van ons bewustzijn, ofwel hoe we de kwaliteit ervan kunnen verhogen. Onze hele gerichte bewustzijnsontwikkeling - vanaf onze volwassenwording tot aan de volledige realisatie van ons potentieel - noemen we, het Spirituele Pad. Het Pad naar spirituele realisatie.

Terwijl ons specifieke Spirituele Pad individueel is (ze is voor niemand hetzelfde) kunnen we wel iets zeggen over de fasen die we doorlopen op die weg. Een praktische indeling van onze ontwikkeling zijn deze Fasen: de Autonome-, de Psychologische-, de Existentiële- en de Realisatie (1). In alle vier staat in essentie onze perceptie centraal. 

Hoewel ontwikkelingsmodellen een lineaire en chronologische volgorde suggereren is het leven zelf heel wat onvoorspelbaarder. In ons leven zullen we aspecten van vooral de laatste drie fasen redelijk willekeurig tegenkomen en engageren. Dat kan een goede reden zijn om je te verbinden met een spirituele discipline, dat geeft structuur door een duidelijke visie en beoefeningsinstructies.


De Autonome fase

In de Autonome Fase (geboorte - volwassenheid) worden de fundamenten gelegd waarop we in de latere fasen ons leven vormgeven. Het belangrijkste aspect van ontwikkeling in de Autonome Fase is, net als in de latere trouwens, Aandacht. Er is al Aandacht vanaf het prille begin op het niveau van zintuiglijke waarneming, maar deze is rudimentair, ze is niet gestructureerd noch bewust. Gaandeweg wordt die Aandacht ontwikkeld (dat doen we beslist niet zelf) en komen er gaandeweg meer mogelijkheden in ons bereik.

Ze is de inhoud die door de volgende omvat en overstegen worden. In die zin is een fase een noodzakelijke voorwaarde voor de anderen om tot manifestatie te kunnen komen. In deze fase ontwikkelen we mogelijkheden en vaardigheden waarop de andere voortbouwen. Dat betekent dat we fasen niet zomaar kunnen overslaan, wel dat we ze niet allemaal in hetzelfde tempo en kwaliteit doormaken.

 

De Psychologische Fase

De tweede fase is het gebied waarin we zelfonderzoek doen naar de patronen van denken en doen die we ontwikkeld zijn in de Autonome fase. We onderscheiden welke patronen productief zijn (brengen ons wat we willen), en welke contraproductief (brengen ons wat we niet willen). In dit psychologische gebied richten we ons in onze perceptie op hetgeen we inhoudelijk kunnen veranderen.

De psychologische fase van persoonlijke ontwikkeling bestaat uit het vergroten van onze zelfkennis, van vaardigheden als communicatie, assertiviteit, zelfvertrouwen, ons bevrijden uit de greep van onze emoties en anders leren omgaan met angst, schuld en schaamte. Wat betreft onze perceptie kun je zeggen dat we in deze fase vooral onze identificaties veranderen.

De technieken die hier gebruikt kunnen worden komen voort uit de verschillende psychotherapeutische scholen, van cognitieve gedragstherapie tot gestalttherapie(2). 


De Existentiële Fase

In onze existentie komen twee essentiële aspecten van ons bestaan samen. We hebben ons uiteen te zetten met ons concrete en unieke menselijke bestaan. Het concrete is de directe ervaarbare realiteit van onszelf als mens in veranderende omgeving. In deze wisselwerking moeten we overleven en ons ontwikkelen. Tegelijkertijd is onze existentie ook inherent beperkt, we zijn geboren en zullen ook weer sterven.

We hebben potentie, maar geen grenzeloze mogelijkheden. De existentiële fase kenmerkt zich door het onder ogen zien van 'hoe het is.' Anders dan in de psychologische fase richten we ons hier niet zozeer op de verandering van onze identificaties (inhoud), maar op de directe perceptie van ons hier-en-nu bestaan (proces). Ons bestaan wat zich manifesteert in zintuiglijk waarneembare sensaties, gevoelens, emoties, gedachten en beelden.

De technieken die we hier gebruiken om ons los te maken van onze automatische identificaties komen voort uit meditatieve tradities, van concentratie-meditatie (shamata) tot helderheid-meditatie (vipashana), maar ook het compassie onderricht voor het trainen van de geest (Tib. Lojong).


De Realisatie Fase

Als we deze fasen benaderen als niveaus van bewustzijn dan is deze laatste de hoogste. Hier richten we ons niet meer op enige inhoud van ons bewustzijn, of het proces van perceptie maar direct op het bewustzijn zélf. Wanneer we (in staat zijn om) al onze denkbeelden, overtuigingen en meningen los (te) laten op het moment dat ze opkomen, en te zijn in ons bewustzijn zélf, dan is dat het van nature aanwezige tijdloze Gewaarzijn.

Waar we ons in de eerdere fasen nog bedienden van een virtuele 'waarnemer' om ons te verlossen van onnodige, routinematige identificaties, zijn hier de waarnemer en het waargenomene een en hetzelfde. Het is de realisatie van de non-duale(3) essentie van de werkelijkheid. Daardoor is er een steeds grotere mate van helderheid (aandachtige aanwezigheid) die in zichzelf de bevrijding is van onze beperkende identificatie met de inhoud van de eerste twee fasen.

Anders gezegd, hier engageren we ons niet meer met enige inhoud maar omvatten én overstijgen deze onmiddellijk. Overigens blijven we natuurlijk 'gewoon' functioneren in ons dagelijks leven, maar op een stabiel, hoog en reactiviteit vrij niveau. 

In deze fase worden technieken 'gebruikt' als direct doorsnijden en non-meditatie - een direct en helder aanwezig zijn zonder object om op te mediteren, en zonder iemand die mediteert. 

Als je meer wilt weten, en vooral onderzoeken, over je eigen ontwikkeling kom dan mee doen met de Trainingscyclus Verlicht Je Leven die start op 22 oktober. Op 10 september houd ik een interactieve lezing Verlicht Je leven!  over De Vier Fasen van het Spirituele Pad, of Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling (FBO). Je bent van harte welkom!

Heb een goed hart.

 


(1) Dit artikel ligt mede ten grondslag aan het boek wat ik momenteel schrijf (Verlicht Je leven - De Vier Fasen van Bewustzijn Ontwikkeling, werktitel en verwacht 2018).Tijdens het schrijven heb ik het aantal Fasen uitgebreid naar 4, aan het begin heb ik de Autonome Fase toegevoegd, de Fase van geboorte tot aan volwassenheid.
 

(2) Ik doel hier op een spectrum waarin bijv. cognitieve gedragstherapie de ene pool vertegenwoordigt en gestalttherapie (mijn discipline) de andere.  De eerste pool is de meer beperkte pool terwijl de andere al een overlap heeft met de existentiële fase. In mijn komende boek (zie bij 1) ) zal ik hier uitgebreider op ingaan. In Ken Wilber's klassieker 'Zonder Grenzen' staat al een (nu wat gedateerd) uitgebreid schema van welke stroming/techniek werkt op welk niveau van bewustzijnsontwikkeling.
 

(3) 'Non-dualiteit' is een vertaling van het Sanskriet 'advaita' = niet-twee.